იმ სექტემბრის დღეს, ანა, 67 წლის პენსიონერი კოსტრომასთან ახლოს მდებარე პატარა სოფლიდან, ტყეში შევიდა, როგორც ყოველ შემოდგომაზე აკეთებდა. კალათა, დანა, ჩაის თერმოსი – ყველაფერი ნაცნობი, მშვიდი იყო. დილა გრილი, მაგრამ მზიანი იყო: ოქროსფერი ფოთლები ჰაერში ტრიალებდა, მიწას სოკოსა და ხავსის სუნი ასდიოდა.
ანა ნაცნობ ბილიკზე მიდიოდა და ძველ სიმღერას ჩუმად ღიღინებდა. ტყე მისი თავშესაფარი იყო – ადგილი, სადაც მას არ უწევდა ცხოვრებისა და ავადმყოფობის აურზაურზე ფიქრი. ის უფრო და უფრო შორს მიდიოდა, გახარებული, რომ არავის შეუწუხებია მისი საყვარელი გაწმენდილი ადგილი.
ნაძვის ხის ქვეშ თაფლისფერი სოკოს ქუდები ბრწყინავდნენ, ხოლო ცოტა უფრო შორს, ვერხვის სოკოები, სათამაშოებივით მკვრივი. კალათა სწრაფად აივსო. მაგრამ როგორც კი ჩამოვარდნილი ტანის უკან გადგა, მის ფეხქვეშ მიწა უეცრად შეირყა. ჯერ ყრუ ხრაშუნი გაისმა, თითქოს ყინული მძიმე სიმძიმის ქვეშ იმსხვრეოდა, შემდეგ კი – ხვრელი.
ანას კივილის დროც არ ჰქონდა. მიწა ფეხქვეშ გაქრა და ის მიწისა და ფოთლების ნატეხებთან ერთად ძირს დაეცა. ყველაფერი რამდენიმე წამში მოხდა – დარტყმა, ფეხის ტკივილი, სიბნელე. როდესაც გონს მოვიდა, ყველაფერი დაწყნარდა. მხოლოდ სინათლის სუსტი სხივი ანათებდა სადღაც ზემოთ – ცა. ანა ნესტიან მიწაზე იწვა, გარშემორტყმული სიცივითა და ლპობის სუნით. ადგომა სცადა – ფეხი სტკიოდა, მაგრამ მოძრაობდა.
მან ირგვლივ მიმოიხედა. ორმოს კედლები არათანაბარი იყო, მიწის, ხის ფესვებში ჩარჩენილი. ის მინიმუმ ოთხი მეტრის სიმაღლის იყო. მან იყვირა: „ჰეი! ვინმე არის იქ? დახმარება!“ ექომ უპასუხა, მაგრამ ტყე ჩუმად იყო.
შემდეგ კანკალმა ანამ ჯიბიდან ფანარი ამოიღო. შუქმა სიბნელე გაარღვია და რაღაც გაანათა, რამაც გული გაუჩერა. რამდენიმე მეტრის მოშორებით, ორმოს კედელში, მან რაღაც თეთრი დაინახა. თავიდან ეგონა, რომ ეს ფესვი იყო.
მაგრამ უფრო ახლოს დათვალიერებისას მიხვდა: ძვალი. ადამიანის ძვალი. უკან წაიბორძიკა და ზურგით კედელს მიეჯახა. მან სხივი უფრო მაღლა ასწია და დაინახა, რომ ეს მხოლოდ ერთი ძვალი არ იყო. მთელი კედელი დაფარული იყო ნარჩენებით – ნეკნებით, თავის ქალებით, ტანსაცმლის ნამსხვრევებით, ჟანგიანი ღილებით. ცხვირში მძვინვარე სუნი ასდიოდა. ანა იქ იდგა და ძლივს სუნთქავდა. „ღმერთო ჩემო…“ – მხოლოდ ეს ჩაიჩურჩულა.
მიხვდა, რომ უბრალოდ ორმოზე მეტში იყო – ძველ სამარხში. შესაძლოა ომისგან. ან იქნებ სულ სხვა რამ იყო, დავიწყებული და საშინელი. პანიკაში ჩავარდნილმა სცადა ამოსვლა. მაგრამ მიწა ხელების ქვეშ იშლებოდა და ყოველ ჯერზე, როცა ფესვს იჭერდა, ის იმსხვრეოდა. ფანარი სრიალებდა და კედლისკენ მიგორავდა – იქ, სადაც თავის ქალა გამოდიოდა.
მისი თვალის ბუდეებიდან შავი სიცარიელე ამოდიოდა. ანამ ტირილი დაიწყო. დრო ნელა გადიოდა. ერთი საათი უნდა გასულიყო, შესაძლოა მეტიც. მან იგრძნო, როგორ იზრდებოდა სიცივე, როგორ სქელდებოდა სიბნელე. და უცებ – ხმა. რაღაც ამოძრავდა ზემოთ. ტოტების ტკაცუნი. „ჰეი!“ – ისევ იყვირა მან. „აქ ვინმეა?!“ პასუხი არ იყო. მაგრამ ზემოთ ჩრდილები მოძრაობდნენ.
ერთი წამით თითქოს ვიღაც ქვემოთ იყურებოდა. სილუეტი. „დახმარება!“ ისევ იყვირა მან. მაგრამ პასუხის ნაცვლად, ჩუმი შრიალი გაიგონა, თითქოს ვიღაც ნელა შორდებოდა. შემდეგ კი ანამ შენიშნა რაღაც ჭრიალი მის ფეხქვეშ. მან ფანარი ქვემოთ მიმართა. და გაოგნდა.
იატაკზე, მის ფეხებთან, მიწაში ჩაფლული, ძველი ხის ყუთი ეგდო. ნახევრად დამპალი, რკინის კუთხეებით. ერთ ადგილას დაფები გატეხილი იყო და შიგნიდან რაღაც მეტალის – ოქროს მსგავსი – ბრწყინავდა. მან ფრთხილად შეეხო მას – დაფა ჩამოვარდა. შიგნით უძველესი მონეტები, ვერცხლის ჯვრები, მედლები და… ტყვია იყო ჩარჩენილი ყუთიდან გამოშვერილ ხელის ძვალში. ანამ უკან დაიხია, გული უცემდა.
ეს ჩვეულებრივი დაკრძალვა არ იყო. ეს იყო ადგილი, სადაც ვიღაცამ ოდესღაც გვამი და საგანძური ერთად დამალა. მან კვლავ აიხედა – და გაშეშდა. ორმოს პირას კაცი იდგა. გრძელ, მუქ მოსასხამში კაპიუშონიანი. ის არ განძრეულა. მან უბრალოდ ქვემოთ გაიხედა. ფანარი ხელიდან გაუვარდა და ჩაქრა.
„ვინ ხარ?!“ – სასოწარკვეთილმა წამოიძახა მან. სიჩუმე. შემდეგ – ზემოდან ჩუმი, ჩახლეჩილი ხმა გაისმა:
„ეს ადგილი არავის უნდა ეპოვა…“
ბოლოს რაც მან ზემოდან ისევ მიწის ნგრევის ხმა გაიგონა.
მეორე დღეს, სამძებრო ჯგუფმა ტყეში ახალი ორმო აღმოაჩინა. ახლოს სოკოებით სავსე კალათა იდო, ფრთხილად მიდებული ხესთან. ქვემოთ კი – არაფერი. არც ორმო, არც კვალი.
მხოლოდ ბრტყელი მიწა და უცნაური შეგრძნება, რომ ტყემ მეტი იცის, ვიდრე ამბობს.
